Народная помста. Лагойск 1959

Раніцай 29 чэрвеня з боку Мінска і адначасова вёскі Гайна паказаліся першыя групы немцаў. Падпусціўшы іх на блізкую адлегласць нашы байцы адкрылі знішчальны кулямётны агонь. Неўзабаве ў бой уступілі галоўныя сілы ворага. Завязаўся жорсткі паядынак, які працягваўся да самага вечара…

 

Лагойскі «Бабій Яр»

У шматвекавой гісторыі Лагойска нямала старонак драматычных, трагічных. Апошнія з іх прыпадаюць на гады Вялікай Айчыннай вайны. Страшную акцыю ўчынілі фашысцкія захопнікі на другім месяцы акупацыі. 30 жніўня 1941 года было расстраляна каля 1400 яўрэяў — трэцяя частка даваеннага насельніцтва пасёлка.

З прыходам акупантаў яўрэі сталі, па сутнасці, вязнямі гета, хаця і жылі не за калючым дротам, а ў сваіх дамах. Ім забаранялася выходзіць за межы Лагойска, штораніцы выпраўляліся на цяжкую прымусовую працу. А 28 жніўня яўрэям старэйшага ўзросту было загадана з’явіцца на цэнтральную плошчу. Затым іх пагналі калонай за ваколіцу, на лагазінскую дарогу, дзе на схіле ўзгорка прымусілі капаць роў. Людзі палічылі, што яны рыюць акопы.

 

Праўда пра партызанаў. Частка 4

Спрабуючы патрапіць у партызанскі атрад, шматлікія жанчыны зусім не імкнуліся «біць ворага». «Нашыя слаўныя маладзіцы-партызанкі», як іх звалі ў справаздачах, выконвалі функцыі абслугоўваючага персаналу. Яны пралі і чынілі вопратку, даглядалі за быдлам і лячылі людзей. Гэтай долі можна было пазбегнуць, удала «выйшаўшы замуж». Камандзір альбо камісар валодалі неабмежаванай уладай. Па іхнім загадзе любы селянін абавязаны быў зняць з сябе адзіныя боты, а партызан — пайсці на небяспечнае заданне, каб здабыць жанчыне камандзіра шаўковыя панчохі.

 

Праўда пра партызанаў. Частка 3

Шматлікія данясенні пра атрад імя Катоўскага былі напісаныя Іванам Цімчуком. Сакратар Лагойскага райкама партыі, прадстаўлены да звання Героя Савецкага Саюза, ён у розныя часы быў камісарам трох атрадаў і шматлікіх партызанаў ведаў асабіста. Яго аповеды пра байцоў атрада імя Катоўскага і брыгаду «Народныя мсціўцы», у якую ўваходзіў гэты атрад, напісаныя паводле асабістых назіранняў.

 

Праўда пра партызанаў. Частка 2

Партызанскі атрад імя Катоўскага з’явіўся ў Лагойскім раёне ў снежні 1942 года і амаль адразу стаў вядомы. Праславілі яго зусім не баявыя аперацыі. Паводле інфармацыі ўпаўнаважаных адмысловага аддзела атрада (супрацоўнікаў НКУС) і шматлікіх заяваў сялян камандзір атрада Мітрафан Красненкаў «арганізаваў пад выглядам выведкі Менска групу сваіх „партызан“ і заняўся гандлям народным дабром».

 

Праўда пра партызанаў. Частка 1

Занатоўка сакратара Лагойскага райкама партыі Івана Цімчука вышэйстаячаму кіраўніцтву: «На нарыхтоўках настолькі абабралі сялян Іллянскага, Курылецкага, Крывіцкага раёнаў, што атрымаліся антысавецкія настроі. Летась гэта былі выдатныя людзі, гатовыя на ўсё за савецкую ўладу, зараз цалкам супрацьлеглае». Даходзіла да кур’ёзу: аднойчы запужанае і абабранае насельніцтва вёскі Родзевічы «убачыўшы партызанаў пачало хавацца». Паводле жыхароў вёсак, «рабаўніцкія нарыхтоўкі» адрозніваліся ад карных экспедыцыяў немцаў толькі тым, што адны размаўлялі па-руску, а іншыя — па-нямецку.

 

Цімчук пра партызанаў

Урывак надрукаваных на машынцы успамінаў, якія захоўваюцца ў Дзяржаўным архіве Мінскай вобласці, Цімчука Івана Мацвеевіча. Ён — Герой Савецкага саюза, сакратар Лагойскага падпольнага райкама КП(б)Б, быў другім камісарам 1-й Антыфашыстоўскай партызанскай брыгады. Відаць яны яшчэ не прайшлі «літаратурную апрацоўку». Пазнака «літаратурная апрацоўка» і «літаратурны запіс» ёсць практычна ў кожнай кнізе успамінаў, якія выдадзены ў СССР і тычацца перыяда Другой сусветнай вайны.

 

118 паліцэйскі батальён

У 1942 годзе ў Кіеве быў сфармаваны сумна вядомы 118 паліцэйскі батальён. У яго склад уваходзілі калабарацыяністы-афіцэры і чырвонаармейцы, якія былі захоплены ў палон або самі дабраахвотна здаліся нямецкім войскам. Яны былі накіраваныя ў Нямеччыну для спецпадрыхтоўкі і прынялі там прысягу на вернасць Гітлеру.

 

Старонка 1 з 2